Utrecht, De Omloop

Land: Nederland
Plaats: Utrecht
Projectnaam: De Omloop
Type bouw: Nieuwbouw
Type bouwwerk: Woningbouw

Aannemer:
H & R bouw BV (AMSTERDAM)
Architect:
LEVS Architecten BV (AMSTERDAM)

Omloop in de Utrechtse wijk Ondiep laat zien dat verdichting niet ten koste hoeft te gaan van sfeer, schaal en samenhang. Integendeel. In deze typische volkswijk uit het begin van de twintigste eeuw, waar saamhorigheid en betrokkenheid van oudsher sterk aanwezig zijn, ontwierp een team van LEVS Architecten een plan dat de buurt niet overschrijft, maar verder helpt.

ALUMINIUM ALS VERFIJND EN FUNCTIONEEL ONDERDEEL VAN HET ONTWERP

Omloop in de Utrechtse wijk Ondiep laat zien dat verdichting niet ten koste hoeft te gaan van sfeer, schaal en samenhang. Integendeel. In deze typische volkswijk uit het begin van de twintigste eeuw, waar saamhorigheid en betrokkenheid van oudsher sterk aanwezig zijn, ontwierp een team van LEVS architecten een plan dat de buurt niet overschrijft, maar verder helpt. De stedenbouwkundige hoofdopzet van Berlage bleef intact, terwijl het gebied tegelijk werd verdicht, vergroend en toekomstbestendig gemaakt. Architect en partner Adriaan Mout brengt met zijn ontwerp muziek in de wijk. De appartementgebouwen hebben de namen Alt, Tenor, Sopraan en Bas meegekregen. 

Adriaan Mout raakt de kern van het project: “Omloop is een reparatie van de buurt. Een zorgvuldige ingreep in bestaand stedelijk weefsel.” Binnen de bestaande structuur moest het aantal woningen fors omhoog, terwijl de wijk ook groener, klimaatbestendiger en socialer moest worden. Dat klinkt als een optelsom van tegenstrijdige ambities, maar juist daarin toont het plan zijn kwaliteit. Mout: “Het voegt niet alleen woningen toe, het verbetert ook de leefbaarheid. Minder ruimte voor auto’s betekent hier meer ruimte voor verblijf, voor wateropvang en voor collectief groen. Zo krijgt verdichting een menselijk gezicht. Het is een soort acupunctuur bijna, waarbij je de stad repareert, verdicht en ook nog eens modern maakt, in de zin van inclusief groen, retentie en sociale cohesie.”

Samenhang

Een chirurgische ingreep. Precisiewerk dat overal voelbaar is. De lange volumes volgen de bocht van Omloop aan weerszijden en vormen samen één helder ensemble. De architect zocht nadrukkelijk naar samenhang, maar vermeed uniformiteit: “De vier bouwdelen delen materiaalgebruik, maatvoering en detaillering, maar reageren tegelijk op hun eigen positie in de wijk. Bezonning, geluid, plattegronden en zichtlijnen sturen de architectonische verschillen. Zo heeft de Sopraan expressieve balkons, terwijl de Tenor juist een langer, rustiger gevelbeeld laat zien. Die nuances maken het straatbeeld levendig, zonder dat het fragmentarisch wordt.”

Optimistisch

De architectuur oogt stevig, maar niet zwaar of log. Lichtvoetig zelfs of volgens Mout: “We wilden wel iets optimistisch neerzetten. Iets wat die wijk beter maakt als je er doorloopt.”

Hij werkte met twee kleuren baksteen, gecombineerd met horizontaal en verticaal metselwerk en subtiele verschillen in voegen. Daardoor ontstaan reliëf, ritme en kleurnuance. De gebouwen hebben massa, maar ze blijven vriendelijk, toegankelijk. Die positieve impuls zit niet alleen in de architectuur, maar ook in de omgeving. Ondiep is van oorsprong een buurt van kleine woningen en tuintjes. In Omloop is dat motief opnieuw geïnterpreteerd. Lage straatwanden en kleine, laag afgebakende voortuintjes houden de menselijke maat overeind, terwijl de binnenterreinen zijn omgevormd van versteende restzones tot gedeelde groengebieden. Wadi’s en infiltratiezones helpen regenwater wegzakken in de bodem. Tegelijk zijn de binnengebieden zo ingericht dat bewoners er kunnen lopen, zitten en elkaar ontmoeten. “Groen is hier dus niet alleen decoratief, maar ook sociaal en functioneel. Bovendien zijn bakstenen en dakpannen uit de gesloopte bebouwing hergebruikt in de schanskorven die de voortuintjes afbakenen”, aldus Adriaan Mout.

Heden en verleden

Mooi is ook hoe het plan het verleden niet wegpoetst, maar laat meeklinken. Mout spreekt over een wijk die niet overhoop gegooid hoefde te worden, omdat er nog voldoende stedenbouwkundige zeggingskracht aanwezig was. Dat zie je terug in de rust van de straatprofielen, in de kromming van de volumes en in de manier waarop oud en nieuw met elkaar in gesprek blijven. Zelfs op kleine schaal gebeurt dat: in de overgangszones naar de straat zijn stenen uit de oorspronkelijke bebouwing opgenomen. Zulke elementen geven Omloop gelaagdheid. Het project voelt daardoor niet als een breuk, maar als een overtuigend vervolg op wat Ondiep al was.

Aluminium van betekenis

Binnen dat zorgvuldig opgebouwde geheel is aluminium van betekenis als verfijnd en functioneel onderdeel van het ontwerp. In het project zijn aluminium waterslagen, muurafdekkappen, bekleding voor helewaterafvoer en diverse soorten aluminium overstekbekleding toegepast. De muurafdekkappen zorgen voor een strakke beëindiging van balkons en opstanden. De waterslagen brengen rust en precisie in het gevelbeeld. De gemetselde ornamenten met aluminium afdekking van de hemelwaterafvoer springt duidelijk in het oog. Dat detail doet technisch wat het moet doen, maar draagt tegelijk zichtbaar bij aan het gevelbeeld. Zeker in de rondingen van het ontwerp werkt het als een esthetische ingreep die de vormtaal versterkt en de architectuur een verzorgde afronding geeft. Juist op dat punt laat Omloop zien wat goede detaillering vermag. Volgens Adriaan Mout verwijst dat detail zelfs indirect naar het voormalige woongebouw, waar schoorstenen ooit de ronding in het silhouet markeerden. Wat nu resteert, is een eigentijdse vertaling van dat gebaar. Een soort ornament, verrassend karaktervol. Mout: “We waren aan het zoeken naar iets wat die ronding recht zou doen. Uiteindelijk hebben we dit middel gevonden wat die ronding nog eens een keer benadrukt.”

Die waardering voor aluminium is bij Mout sowieso aanwezig. “Zeker voor de esthetische kwaliteit van aluminium. Het geeft ons meer ontwerpvrijheid voor bijvoorbeeld kozijnen, omdat er minder beperkingen in zitten dan andere materialen. Je kunt er zeer slank mee detailleren.”

Als detailleringsmateriaal laat aluminium in Omloop zien wat het kan: verfijnen, ordenen en versterken. Precies dat maakt het zo passend in een project waarin nuance het verschil maakt. Omloop bewijst dat stedelijke vernieuwing niet luid hoeft te zijn om betekenis te hebben. LEVS architecten voegt in Ondiep niet alleen woningen toe, maar ook rust, ritme, groen, sociale kwaliteit en een hoge mate van verfijning. Het project eert het stedenbouwkundige plan van Berlage, zonder in nostalgie te vervallen. Het overtuigt als architectuur die de stad niet overschreeuwt, maar haar zichtbaar beter maakt.